Penyakit Sifilis: Punca, 4 Peringkat Simptom, Ujian VDRL & Rawatan
Panduan klinikal komprehensif mengenai penyakit Sifilis, fenomena bakteria Treponema pallidum, 4 fasa perkembangan (Primary, Secondary, Latent, Tertiary), saringan darah VDRL/TPHA, serta suntikan Benzathine Penicillin.
Penyakit Sifilis (Syphilis) merupakan sejenis penyakit jangkitan kelamin (STD) yang berpunca daripada bakteria spiroset Treponema pallidum. Jangkitan ini dipindahkan menerusi sentuhan fizikal secara terus pada ulser Sifilis semasa hubungan seksual (vaginal, anal, atau oral), pemindahan darah, serta daripada ibu hamil kepada bayi di dalam kandungan (Sifilis Kongenital).
Sekiranya dibiarkan tanpa rawatan antibiotik yang betul, Sifilis akan berkembang secara senyap menerusi 4 peringkat klinikal utama yang berupaya merosakkan organ vital seperti otak, saraf, mata, dan otot jantung berdekad kemudian.
Ringkasan Pantas
- ✓ Jangkitan sistemik bakteria *Treponema pallidum* menerusi mukosa kemaluan atau mulut.
- ✓ Peringkat 1: Ulser tunggal keras tidak sakit (*chancre*); Peringkat 2: Ruam telapak tangan & condyloma.
- ✓ Peringkat Pendam: Asimptomatik bertahun-tahun; Peringkat 3: Neurosifilis, sawan, & aneurisma jantung.
- ✓ Diuji menerusi darah VDRL/TPHA; dirawat berkesan menerusi suntikan antibiotik *Benzathine Penicillin G*.
1. Apakah itu Sifilis?
Penyakit Sifilis merupakan jangkitan seksual yang berpunca daripada kuman bakteria Treponema pallidum. Selain menerusi hubungan intim, ia boleh berpindah daripada ibu hamil kepada janin atau menerusi pendermaan darah yang tercemar.
Jika tidak diubat dengan sempurna, Sifilis akan bergerak melintasi 4 peringkat klinikal utama: peringkat pertama (primary), kedua (secondary), pendam (latent), dan ketiga (tertiary).
2. Punca Sifilis
Sifilis disebabkan oleh bakteria spiroset mikroskopik berbentuk pilin iaitu Treponema pallidum. Bakteria ini sangat halus sehingga tidak dapat dilihat menerusi mikroskop cahaya biasa, sebaliknya memerlukan Darkfield Microscope untuk memantau pergerakannya.
Kuman ini bersifat rapuh dan tidak bertahan lama di luar tubuh manusia. Apabila kuman sampai ke lapisan mukosa (faraj, zakar, rektum, atau mulut), bakteria menembusi dinding tisu dan meresap ke dalam kelenjar limfa serta saluran darah dalam tempoh 3 minggu sebelum mencetuskan gejala.
3. Simptom dan Tanda-Tanda Sifilis
Simptom berbeza mengikut 4 peringkat kronologi perkembangan:
| Peringkat Sifilis | Tempoh Masa Selepas Jangkitan | Simptom Klinikal Utama |
|---|---|---|
| Fasa Pertama (Primary) | 10 – 90 hari (purata 3 minggu). | Ulser tunggal tidak sakit (chancre) di zakar, faraj, rektum, atau mulut. |
| Fasa Kedua (Secondary) | 2 – 10 minggu selepas ulser primer. | Ruam kulit merah di tapak tangan/kaki, condyloma lata, demam, & sakit otot. |
| Fasa Pendam (Latent) | Berlanjutan dari 1 hingga 25+ tahun. | Asimptomatik (tiada gejala fizikal), tetapi kuman aktif di dalam tisu. |
| Fasa Ketiga (Tertiary) | Berdekad selepas fasa pendam. | Neurosifilis, kebas, mati pucuk, sawan, nyanyuk, & radang aorta jantung. |
4. Penyakit Lain yang Berkaitan
Beberapa penyakit neurologi dan kardiovaskular mempunyai gejala bersilang yang memerlukan diagnosa pembeza (Differential Diagnosis):
- Kanser Otak (Brain Tumor)
- Lemah Jantung (Heart Failure)
- Limfoma (Lymphoma)
- Angin Ahmar (Strok)
- Ketuat Kemaluan (Condyloma Acuminata / HPV)
5. Ujian Pengesahan
Doktor akan menyarankan beberapa saringan dan ujian makmal diagnostik berikut:
| Jenis Ujian Makmal | Mekanisme Pengesahan Makmal | Fungsi & Interpretasi Klinikal |
|---|---|---|
| 1. Ujian Darah VDRL / RPR | Mengukur antibodi non-treponemal di dalam darah pesakit. | Saringan awal & pemantauan tindak balas rawatan (titer menurun). |
| 2. Ujian TPHA / FTA-ABS | Mengesan antibodi treponemal spesifik terhadap T. pallidum. | Ujian pengesahan muktamad (confirmatory test) yang kekal positif. |
| 3. Mikroskop Medan Gelap | Mengamati cecair yang diambil daripada ulser chancre. | Melihat pergerakan bentuk pilin spiroset secara terus pada fasa primer. |
6. Rawatan Sifilis
Rawatan utama Sifilis berteraskan pemberian terapi antibiotik preskripsi:
💉 A. Suntikan Benzathine Penicillin G
Rawatan pilihan utama menerusi suntikan antibiotik Benzathine Penicillin G yang dicucuk terus ke dalam otot (intramuskular). Fasa awal memerlukan satu dos suntikan tunggal.
📊 B. Pemantauan Ulangan Titer VDRL
Pesakit disusuli dengan ujian ulangan VDRL secara berkala. Penurunan bacaan titer menunjukkan bakteria telah berjaya dibasmi sepenuhnya oleh antibiotik.
7. Soalan Lazim (FAQ)
Q Apakah yang dimaksudkan dengan ‘Chancre’ dalam penyakit Sifilis peringkat pertama?
Chancre ialah lesi ulser kulit pertama yang muncul di tapak jangkitan bakteria Treponema pallidum (seperti pada zakar, faraj, rektum, atau mulut). Ulser ini bersifat unik kerana tepinya keras, tidak bernanah, dan langsung tidak sakit, menyebabkan ramai pesakit mengabaikannya sehingga ia sembuh sendiri secara spontan.
Q Mengapakah ujian darah VDRL dilakukan secara rutin ke atas semua ibu hamil di klinik kesihatan?
Ujian VDRL dilakukan secara wajib ke atas ibu hamil bagi mengesan jangkitan Sifilis Kongenital. Tanpa rawatan, bakteria Sifilis boleh merentasi plasenta dan menjangkiti bayi di dalam kandungan, mencetuskan risiko keguguran, kelahiran mati (stillbirth), atau kecacatan kekal pada struktur tulang dan otak bayi.
Q Apakah perbezaan antara ujian darah VDRL/RPR dengan ujian TPHA/FTA-ABS?
Ujian VDRL/RPR ialah ujian non-treponemal yang digunakan untuk saringan awal dan pemantauan keberkesanan rawatan menerusi penurunan bacaan titer. Manakala ujian TPHA/FTA-ABS ialah ujian treponemal spesifik yang digunakan untuk mengesahkan diagnosis Sifilis dan biasanya kekal positif sepanjang hayat walaupun pesakit telah sembuh sepenuhnya.
Q Apakah ubat rawatan utama yang diberikan untuk merawat penyakit Sifilis?
Ubat rawatan utama yang terbukti paling berkesan ialah suntikan antibiotik Benzathine Penicillin G yang disuntik terus ke dalam otot (intramuskular). Bagi fasa awal, satu dos suntikan mencukupi, manakala bagi fasa pendam lewat atau tersier, tiga dos suntikan secara mingguan diperlukan.
Q Bolehkah seseorang yang telah sembuh daripada Sifilis dijangkiti semula di kemudian hari?
Ya. Sembuh daripada penyakit Sifilis tidak memberikan ketahanan imuniti kekal seumur hidup. Sekiranya seseorang melakukan hubungan seksual tanpa perlindungan kondom dengan individu yang dijangkiti bakteria Treponema pallidum, mereka boleh dijangkiti semula (reinfection).
Rujukan
- Fitzgerald TJ. The Th1/Th2-like switch in syphilitic infection: is it detrimental?. Infect Immun. 1992 Sep. 60(9):3475-9.
- CDC. Primary and secondary syphilis–United States, 2003-2004. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2006 Mar 17. 55(10):269-73.
- Harrison LW. The Oslo study of untreated syphilis, review and commentary. Br J Vener Dis. 1956 Jun. 32(2):70-8.
- Workowski KA, Bolan GA. Centers for Disease Control and Prevention Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines. MMWR. 2015. 64(RR3):1-137.
