Kencing Manis : Punca, Simptom dan Rawatan

Published by Dr Latif Saad on

Kencing manis juga dikenali sebagai Diabetes mellitus dalam istilah perubatan. Ia merupakan salah satu penyakit metabolik kerana ia memberi kesan kepada kandungan gula di dalam darah. Ia berpunca daripada kegagalan sistem badan dalam mengekalkan kandungan gula pada tahap yang normal. Maka kandungan gula dalam darah meningkat daripada aras yang normal dan keadaan ini dipanggil sebagai hiperglisemia.

Kepekatan gula yang tinggi di dalam badan akan memberi komplikasi yang teruk sedikit demi sedikit. Kerana kerosakan itu berlaku pada jangka waktu yang lama. Ia akan merosakkan saluran darah dan menyebabkan kolesterol lebih mudah terenap dalam dinding tersebut.

Bagaimana kencing manis berlaku?

Kencing manis seperti yang diketahui adalah kandungan gula yang tinggi di dalam darah disebabkan badan tidak mampu mengawal keadaan tersebut.

Ia disebabkan 2 perkara iaitu:

  • Kerintangan insulin(Insulin resistance)
  • Kekurangan penghasilan insulin(Insulin Deficiency)

Fungsi insulin

Insulin berfungsi untuk mengawal kandungan gula di dalam darah. Kehadiran insulin dalam darah akan memudahkan penyerapan gula daripada dalam darah ke dalam sel.

Jenis kencing manis

Perlu kita ketahui bahawa masalah ini terbahagi kepada 2 jenis iaitu

  1. Kencing manis jenis 1(Type 1 Diabetes mellitus)
  2. Kencing manis jenis 2(Type 2 Diabetes mellitus)

Kebanyakan daripada penghidap kencing manis adalah kencing manis jenis 2 dan ia disebabkan kerintangan insulin. Bagi jenis 1, ia disebabkan kekurang penghasilan insulin daripada pankreas. Ini disebabkan terdapat kekeliruan dalam sistem imun menyebabkan sel darah putih menyerang sel yang menghasilkan insulin di pankreas. Ini menyebabkan pesakit tersebut tidak mampu menghasilkan insulin dan kandungan gula dalam darah meningkat.

Bagi kencing manis jenis 2 pula, pesakit selalunya mempunyai pelbagai faktor risiko seperti obese, mempunyai sejarah keluarga dengan kencing manis, gaya hidup yang tidak sihat dan beberapa faktor lagi. Obese itu sendiri akan menyebabkan kerintangan insulin bertambah.

Kerintangan insulin bermaksud insulin yang dihasilkan tidak benar-benar dapat berfungsi seperti biasa menyebabkan lebih banyak insulin dihasilkan daripada pankreas untuk mengawal gula dalam badan. Jika dibiarkan, organ pankreas ini akan keletihan dan tidak mampu menghasilkan insulin pada tahap yang sepatutnya. Akhirnya, masalah ini pun berlaku

Apakah punca kepada kencing manis?

Penyakit ini selalunya berpunca daripada gabungan faktor risiko yang banyak.

Faktor-faktor risiko tersebut adalah:

Majoriti daripada faktor risiko ini akan menyebabkan masalah kerintangan insulin terutamanya mereka yang berlebihan berat badan. Ia akan menyebabkan hormon insulin tidak dapat berfungsi dengan baik. Bahkan ia juga akan menyebabkan hormin leptin tidak berfungsi dengan baik.

Salah satu fungsi hormon leptin adalah untuk memberi rasa kenyang kepada seseorang apabila ia telah makan. Tetapi bagi mereka yang obese, hormon leptin ini tidak dapat berfungsi dengan baik menyebabkan mereka yang obese asyik rasa lapar sahaja.

Ini menyebabkan mereka masuk ke dalam rantaian yang akan membuatkan mereka sentiasa lapar, sentiasa makan, sentiasa bertambah berat badan dan akhirnya mereka pun mendapat kencing manis.

Apakah simptom dan tanda-tanda kencing manis?

Majoriti daripada pesakit tidak mempunyai apa-apa tanda ketika menghadapi kencing manis. Ada pesakit yang baru tahu menghadapi kencing manis ketika mana menghadapi komplikasi daripada penyakit tersebut.

Oleh disebabkan, seseorang individu itu perlulah melakukan pemeriksaan kesihatan setiap tahun untuk mengetahui taraf kesihatan mereka.

Simptom-simptom kencing manis ini selalunya akan hanya timbul jika pesakit mempunyai bacaan kencing manis yang sangat tinggi. Simptom tersebut adalah:

  • Polyuria: Pesakit akan kerap membuang air kencing
  • Polydipsia: Pesakit akan sentiasa merasa haus dan mengambil air dalam kuantiti yang banyak
  • Polyphagia: Pesakit akan sentiasa rasa lapar dan asyik makan
  • Nocturia: Pesakit akan kerap bangun malam untuk buang air kencing
  • Mendapat jangkitan kuman yang teruk dan susah sembuh
  • Kaki rasa kebas
  • Tangan rasa kebas
  • Jangkitan carbuncle(jangkitan kuman yang melibatkan beberapa folikel bulu.

Apakah punca-punca lain yang boleh menyebabkan kencing manis?

Terdapat beberapa jenis penyakit lain yang boleh menyebabkan gula menjadi tinggi di dalam darah. Penyakit-penyakit tersebut adalah

Apakah ujian untuk mengesahkan seseorang itu menghadapi masalah ini?

Bagi mengesahkan seseorang itu mempunyai masalah kencing manis ataupun tidak, pesakit perlulah menjalani pemeriksaan darah untuk melihat kandungan gula dalam darah.

Jenis darah yang perlu diambil adalah darah daripada saluran vena. Ia adalah lebih tepat berbanding darah daripada saluran kapilari(Iaitu darah yang selalu diambil pada hujung jari).

Terdapat 2 pembahagian bagi pesakit ini ketika melakukan saringan kencing manis iaitu mereka yang mempunyai simptom dan mereka yang tidak mempunyai simptom.

Pesakit yang mempunyai simptom

Mereka yang mempunyai simptom seperti yang dikatakan di atas seperti kerap kencing, kerap rasa dahaga, selalu letih berserta bacaan gula yang tinggi, akan disahkan menghidapi kencing manis.

Bacaan gula yang tinggi adalah seperti dibawah:

Bacaan gula ketika puasa: Lebih 7mmol/L
Bacaan gula ketika tidak berpuasa: 11.1 mmol/L

Pesakit yang tidak mempunyai simptom

Pesakit yang tidak mempunyai apa-apa simptom memerlukan bacaan gula yang tinggi sebanyak 2 kali sebelum disahkan mengalami kencing manis.

Bacaan gula ketika puasa yang melebihi 7mmol/L sebanyak 2 kali menunjukkan pesakit mempunyai kencing manis.

Oral Glucose tolerance test

Bagi pesait yang mempunyai bacaan gula diantara 6.1-6.9mmol/L, pesakit perlulah menjalani ujian ini untuk mengesahkan sama ada pesakit mengalami kencing manis ataupun tidak.

Dalam ujian ini, pesakit akan disuruh puasa terlebih dahulu di malam hari. Kemudian, pagi tersebut darah akan diambil terlebih dahulu untuk memeriksa kandungan gula. Selepas itu, pesakit akan disuruh minum air gula dan diminta tunggu selama 2 jam. Selapas 2 jam, darah akan diambil semula untuk memeriksa kandungan gula dalam darah.

Jika bacaan gula melebihi 11.1mmol/L, pesakit disahkan mempunyai kencing manis.

Apakah cara untuk mengetahui pesakit telah mempunyai komplikasi daripada masalah ini ataupun tidak?

Seperti mana yang kita tahu, seseorang yang mempunyai masalah ini akan mudah terdedah kepada komplikasi seperti serangan sakit jantung, kerosakan buah pinggang, kerosakan mata dan sebagainya.

Oleh itu, terdapat pemeriksaan berkala yang perlu dilakukan oleh pesakit supaya komplikasi awal dapat dikesan dan dirawat seawal yang mungkin.

Beberapa ujian yang akan dilakukan adalah:

1. Bacaan microalbumin dalam air kencing

Akan terdapat sesetengah pesakit yang mempunyai kencing manis akan mempunyai protein di dalam air kencingnya. Kehadiran protein dalam air kencing menunjukkan terdapat kebocoran pada buah pinggang disebabkan kencing manis tersebut.

Jika tidak dirawat ia akan merosakkan sedikit demi sedikit. Pada awalnya, pesakit tidak akan mempunyai apa-apa simptom dan bacaan untuk lihat fungsi buah pinggang adalah normal. Dengan masa, buah pinggang akan rosak dan bacaan fungsi buah pinggang pun akan merudum. Ketika itu pesakit mungkin telah mengalami kegagalan buah pinggang

Pesakit kencing manis yang mempunyai masalah protein dalam air kencing selalunya akan diberi ubat Angiotensin-converting enzyme inhibitor(ACEi). Ini disebabkan terdapat kajian yang menunjukkan ubat ini dapat mengurangkan protein dalam air kencing jesteru melindungi buah pinggang daripada mengalami kerosakan yang teruk. Perlu diketahui bahawa Ubati ACEi ini adalah ubat darah tinggi.

2. Electrocardiogram(ECG)

ECG digunakan untuk memeriksa keadaan jantung sama ada mempunyai komplikasi ataupun tidak. Ini kerana sesetengah pesakit mempunyai simptom yang tidak selalunya berlaku ketika mana seseorang itu menghadapi sakti jantung. Pesakit selalunya akan membuat ujian ini setahun sekali sahaja jika tidak mempunyai apa simptom.

Pesakit kencing manis kadang-kadang hanya mempunyai sakit ataupun pedih pada ulu hati sahaja seolah-olah sakit tersebut bukan berasal daripada jantung. Tetapi perlu diketahui bahawa pedih ulu hati terutamanya pada mereka yang mengalami masalah diabetes, ini mungkin menunjukkan pesakit sedang mengalami serangan sakit jantung.

3. Fundoscopy

Masalah ini boleh merosakkan saluran darah termasuk saluran darah dibahagian mata. Oleh itu, pesakit perlu menjalani pemeriksaan rutin bagi mata.

Pemeriksaan yang selalunya dilakukan adalah dengan menggunakan fundus camera dimana kamera khas digunakan untuk melihat retina mata.

4. x-ray dada

Pesakit diabetes mudah dijangkiti kuman tibi. Ini disebabkan penyakit diabtes akan menyebabkan sistem imun menjadi lemah menyebabkan penyakit tibi ini senang menjangkiti mereka.

Oleh kerana itu, pesakit akan diminta untuk membuat x-ray dada setahun sekali untuk melihat keadaan paru-paru.

5. Fungsi buah pinggang

Penyakit diabetes boleh memberi kesan kepada buah pinggang. Jika gula tidak dikawal dengan baik, ia akan membebankan buah pinggang dengan gula yang banyak dan menyebabkan ia rosak sedikit demi sedikit. Sebab itulah pentingnya untuk memeriksa fungsi buah pinggang tersebut secara berkala

6. Fungsi hati

Sesetengah pesakit ini mempunyai masalah hati dimana terdapat lemak di dalam organ tersebut. Ini boleh menjejaskan fungsi hati tersebut.

Oleh itu, sampel darah untuk memeriksa fungsi hati tersebut perlulah dibuat.

Apakah Komplikasi daripada penyakit kencing manis ini?

Komplikasi yang berlaku bagi pesakit ini adalah disebabkan kerosakan pada saluran darah. Ketika mana saluran darah tersebut rosak, ia boleh berlaku sumbatan di bahagian tersebut dan menyebabkan sel dikawasan itu mati.

Beberapa komplikasi yang boleh berlaku adalah:

Apakah rawatan untuk pesakit kencing manis?

Rawatan untuk masalah ini perlulah dilakukan secara holistik dan merangkumi semua aspek. Ini kerana jika kawalan gula tidak betul, pesakit semakin lama akan mempunyai komplikasi terhadap penyakit ini.

Beberapa rawatan yang boleh dilakukan:

1. Perubahan gaya hidup

Permakanan

Pesakit selalunya akan dirujuk kepada pakar pemakanan untuk diajar cara dan jenis makanan yang sesuai bagi mereka yang menghadapi masalah ini.

Makanan yang bagus dan terkawal akan dapat mengawal kandungan gula di dalam badan

Aktiviti fizikal

Aktiviti fizikal yang cukup untuk badan akan menyebabkan berat badan kita berkurangan. Apabila berat badan berkurangan, insulin menjadi lebih sensitif dan lebih mampu untuk mengurangkan kandungan gula dalam darah.

Beberapa cadangan yang boleh dilakukan untuk anda adalah:

  • Bersenam 5 kali seminggu atau
  • Perlu bersenam lebih daripada 150 minit dalam seminggu

2. Penggunaan ubat

Ubat ini bergantung kepada bacaan Hba1c. Hba1c adalah bacaan kawalan gula yang diambil daripada darah pesakit. Bacaan ini akan mengambarkan kawalan gula bagi 3 bulan yang lepas. Pesakit yang mempunyai bacaan gula kurang daripada 6.5% selalunya tidak memerlukan apa-apa ubat jika kencing manis tersebut baru sahaja dikesan. Bagi pesakit jenis ini, ia cukup dengan kaunseling permakanan.

Tetapi jika bacaan Hba1c melebih 6.5%, ubat sudah perlu untuk diberikan kepada pesakit.

Beberapa jenis ibuat yang selalunya digunakan untuk pesakit adalah:

  1. Metformin daripada kelas Biguanide
  2. Glibenclamide, Gliclazide dan Glimepiride daripada kelas sulphonylureas
  3. Acarbose daripada alpha-glucosidase
  4. Rosiglitazone daripada kelas Thiazolidinediones
  5. Sitagliptin, vildagliptin dan saxagliptin daripada kelas Dipeptidyl peptidase 4-inhibitor.

3. Penggunaan insulin

Bagi pesakit yang masih mempunyai kawalan gula yang teruk walaupun telah diberikan ubat kencing manis makan, maka solusi terkakhir adalah penggunaan insulin.

Insulin berfungsi untuk memasukkan gula daripada darah ke dalam sel. Ketika mana insulin rendah dalam badan ataupun insulin ini tidak berfungsi dengan betul, kandungan gula dalam darah akan meningkat.

Oleh sebab itulah, pesakit yang menghadapai masalah kencing manis ini juga boleh diberikan insulin.

Pesakit yang mempunyai Hba1c lebih daripada 10% perlulah diberi ubat ini untuk benar-benar mengawal kencing manis dalam badan.

Rujukan:

  1. Clinical Practice Guidelines: Management of Type 2 Diabetes Mellitus(5th Edition), Dec 2015
  2. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care. 2010 Jan. 33 Suppl 1:S62-9.
  3. U.S. Preventive Services Task Force. Screening for Type 2 Diabetes Mellitus in Adults.
  4. American Diabetes Association. Standards of medical care in diabetes–2012. Diabetes Care. 2012 Jan. 35 Suppl 1:S11-63.
  5. Report of the expert committee on the diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care. 2003 Jan. 26 Suppl 1:S5-20.
Categories: Perubatan

Dr Latif Saad

Seorang pegawai perubatan dan masih berkhidmat di klinik kesihatan. Pengasas kepada page The Diagnosa dan Root of Science. Follow facebook saya di Latif Saad

34 Comments

Sindrom Ovari Polisistik (PCOS): Punca, Simptom & Rawatan - TheDiagnosa · April 11, 2019 at 6:14 am

[…] Apabila insulin yang dihasilkan oleh badan tidak berfungsi dengan baik, maka terjadilah kerintangan insulin dimana ia merupakan salah satu punca kepada kencing manis. […]

Tekanan Darah Rendah: Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · April 16, 2019 at 5:57 am

[…] Ketoacidosis: Penyakit mempunyai masalah kencing manis dan gula dalam darah adalah sangat tinggi. Ini menyebabkan pesakit kencing terlalu banyak dan […]

Pendarahan Otak: Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · April 18, 2019 at 9:08 am

[…] Kencing manis […]

Bagus ke Minum Milo? Orang kata Banyak Gula - Root of Science · April 22, 2019 at 3:20 am

[…] Kedua-dua jenis gula ini dikaitkan dengan masalah obesiti dan juga penyakit kronik seperti kencing manis dan darah […]

Betul Ke Produk Apple Stem Cell Bagus untuk Kesihatan dan Kulit? - Root of Science · April 22, 2019 at 3:21 am

[…] Jika kita mampu menghasilkan sel beta yang sama seperti dalam pankreas, mungkin kita juga mampu merawat penyakit kencing manis […]

MERUNGKAI MITOS: GELETEK ANAK BOLEH MENYEBABKAN SAKIT JANTUNG?? - Root of Science · April 22, 2019 at 3:27 am

[…] faktor risiko(Risk factor). Sebagai contoh perokok, lelaki, mempunyai kolesterol yang tinggi, kencing manis, darah tinggi dan beberapa perkara lagi. Faktor-faktor inilah yang akan membuatkan seseorang itu […]

Betul ke ubat tahan sakit menyebabkan gastrik? - Root of Science · April 22, 2019 at 3:27 am

[…] untuk kesakitan yang disebabkan masalah saraf seperti Slip disc, kerosakkan saraf yg disebabkan kencing manis dan beberapa […]

Rawatan Ozon Terapi. Mudharat atau Manfaat?? - Root of Science · April 22, 2019 at 3:28 am

[…] dengan satu cara rawatan alternatif yang dikatakan mampu merawat pelbagai penyakit seperti kanser, kencing manis, darah tinggi dan pelbagai […]

5 Manfaat susu ibu kepada anak dan Kelebihannya - TheDiagnosa · April 22, 2019 at 8:10 am

[…] Kencing manis: Penyusuan badan sekurang-kurangnya 3 bulan dihubung kait dengan pengurangan risiko diabetis type 1 sebanyak 30% dan diabetis type 2 sebanyak 40%. […]

Kulit Gatal: Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · April 22, 2019 at 8:13 am

[…] Kencing manis […]

Kebas Tangan: Punca dan Cara Rawatan - TheDiagnosa · May 1, 2019 at 5:03 am

[…] Kencing manis boleh merosakkan saraf di dalam badan sedikit demi sedikit. Pada mulanya ia akan mula merosakkan saraf di bahagian kaki terlebih dahulu. Jika ia terlalu teruk, ia boleh naik ke bahagian tangan pula. […]

Sakit Tumit ingatkan sebab Saka – Confession Saya · June 9, 2019 at 3:42 am

[…] pemeriksaan secara keseluruhan memandangkan saya sudah mencapai umur 40 tahun. Kirannya untuk check kencing manis dan fungsi organ dalaman seperti buah pinggang dan […]

Titik buta: Punca dan ujian untuk melihat kewujudannya. - TheDiagnosa · June 27, 2019 at 8:20 am

[…] Tetapi ada beberapa jenis penyakit yang boleh meningkatkan kawasan titik buta di mata anda seperti kencing manis, darah tinggi, glaucoma dan beberapa jenis penyakit yang […]

Adakah bungkusan air plastik ini selamat? - TheDiagnosa · June 28, 2019 at 12:30 pm

[…] manusia dalam jangkamasa lama boleh menyebabkan individu tersebut mengalami masalah tiroid dan juga kencing manis. Bahkan ia juga boleh mengganggu kesuburan seseorang terutamanya lelaki kerana BPA ini juga boleh […]

Kenapa pesakit kencing manis ada yang gemuk dan ada pula yang kurus? - TheDiagnosa · July 3, 2019 at 4:10 am

[…] serangan antibodi tersebut. Akhirnya badan gagal menghasilkan insulin yang mencukupi menyebabkan kencing manis berlaku dan pesakit memerlukan suntikan […]

Kanak-kanak bawah 5 tahun tidak boleh menghadap skrin lebih 1 jam - TheDiagnosa · July 4, 2019 at 4:59 am

[…] kepada mereka sebab ini boleh mengelakkan mereka daripada mengalami penyakit kronik seperti kencing manis atau tekanan darah tinggi di masa […]

Kudis Api (Impetigo): Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · August 16, 2019 at 2:26 am

[…] masalah sistem imun juga akan lebih mudah menghadapi masalah ini. Contohnya adalah pesakit kencing manis, HIV, mereka yang mengalami kegagalan buah pinggang dan pesakit yang mengambil ubat yang akan […]

Kerap Kencing Malam: Punca dan Rawatan - TheDiagnosa · August 16, 2019 at 7:51 am

[…] Kencing manis […]

Minum kopi dalam kuantiti yang banyak menyebabkan sakit jantung - TheDiagnosa · August 17, 2019 at 12:16 pm

[…] Ambillah sesuatu itu pada kadar yang sederhana. Untuk kopi ini, ambillah dalam 1-2 cawan sehari dan pastikan ianya rendah gula supaya penyakit lain tidak datang kepada anda seperti kencing manis. […]

Kerap Kencing: Punca dan Rawatan - TheDiagnosa · August 18, 2019 at 6:12 am

[…] Kencing manis: Pesakit selalunya kerap kencing dengan kuantiti yang banyak. Ia merupakan salah satu tanda kencing manis yang tidak terkawal dimana gula akan masuk ke dalam air kencing dan menyebabkan air kencing menjadi banyak. […]

Kaki kebas: Punca dan Cara Rawatan - TheDiagnosa · August 19, 2019 at 11:57 am

[…] Kencing manis […]

Kajian terbaru: Gula penyebab masalah mental? - TheDiagnosa · August 22, 2019 at 8:42 am

[…] Ini menyebabkan kita menjadi salah sebuah negara yang mempunyai penyakit kronik yang tinggi seperti kencing manis dan darah […]

Gout: Punca, Rawatan dan Cara untuk Mengelakkannya · August 22, 2019 at 8:43 am

[…] Kencing manis […]

Angin Ahmar: Punca, Simptom dan Cara Rawatan - TheDiagnosa · August 23, 2019 at 2:09 am

[…] Kencing manis […]

Sakit Jantung: Punca, Simptom dan Cara Rawatan - TheDiagnosa · August 23, 2019 at 2:10 am

[…] ini tejadi disebabkan kencing manis telah merosakkan saraf yang membawa maklumat sakit dikawasan […]

Kudis Buta (Scabies): Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · August 23, 2019 at 2:17 am

[…] adalah golongan yang mempunyai masalah pada sistem imun mereka yang terdiri daripada pesakit kencing manis, kanser dan juga HIV. Mereka yang mengalami masalah saraf dan juga kusta juga selalunya akan […]

Talasemia (Thalassemia): Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · August 23, 2019 at 2:18 am

[…] Kencing manis […]

Pengurangan Berat Badan terbukti menyembuhkan Kencing Manis · August 23, 2019 at 2:20 am

[…] baik bagi pesakit diabetes yang baru sahaja 6 tahun mengalami kencing manis, anda mempunyai peluang untuk memberhentikan ubat kencing manis […]

Sumbing: Punca, Tanda dan Rawatan - TheDiagnosa · September 4, 2019 at 6:12 am

[…] Mempunyai penyakit kencing manis […]

Air Kencing Berbau: Punca dan Tanda - TheDiagnosa · September 5, 2019 at 6:52 am

[…] Kencing manis: Pesakit yang mempunyai kencing manis yang teruk akan mempunyai gula yang tinggi dalam air kencing. Ini akan menyebabkan seseorang pesakit itu mengatakan air kencingnya seolah-olah berbau sesuatu yang manis […]

Cagu: Punca, Simptom dan Rawatan - TheDiagnosa · September 8, 2019 at 1:39 pm

[…] pesakit diabetes, jangkitan kuman dibahagian tersebut boleh teruk hingga menyebabkan kematian sel dikawasan […]

Leher Hitam: Apakah Puncanya? - TheDiagnosa · September 11, 2019 at 12:49 am

[…] cerita mereka yang mengalami masalah kulit seperti ini berkemungkinan besar akan mengalami penyakit Kencing Manis disebabkan insulin dalam badannya tidak dapat berfungsi dengan […]

Carpal Tunnel Syndrome(sindrom terowong Karpal): Punca dan simptom - TheDiagnosa · September 26, 2019 at 6:10 am

[…] jenis penyakit: Kencing manis, rheumatoid arthritis, kegagalan buah pinggang, tumor dalam terowong karpal, amyloidosis dan […]

Ujian yang WAJIB pesakit kencing manis ambil - TheDiagnosa · September 29, 2019 at 1:06 pm

[…] di klinik kerajaan, mereka sudah ada standard ujian yang perlu dijalankan kepada pesakit kencing manis yang mempunyai temujanji dengan […]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *