Tonsil bengkak atau tonsilitis berlaku apabila tonsil mengalami keradangan akibat jangkitan kuman. Keadaan ini kerap berlaku dalam kalangan kanak-kanak, tetapi orang dewasa juga boleh mengalaminya.
Kebanyakan kes tonsil bengkak berpunca daripada jangkitan virus. Namun, sesetengah kes boleh disebabkan bakteria seperti Streptococcus pyogenes, dan keadaan ini mungkin memerlukan antibiotik.
Ringkasan Pantas
- ✓ Tonsil bengkak dikenali sebagai tonsilitis.
- ✓ Simptom biasa termasuk sakit tekak, sakit menelan, demam, tonsil merah/bengkak dan tompok putih pada tonsil.
- ✓ Punca utama ialah jangkitan virus, tetapi bakteria juga boleh menyebabkan tonsil bernanah atau bertompok putih.
- ✓ Rawatan bergantung kepada punca: rawatan sokongan, antibiotik jika bakteria, dan pembedahan jika berulang atau menyebabkan komplikasi.
Pengenalan
Tonsil ialah struktur kecil di bahagian belakang tekak. Apabila tonsil dijangkiti kuman, ia boleh menjadi merah, bengkak dan sakit. Keadaan ini dikenali sebagai tonsilitis atau dalam bahasa mudah, tonsil bengkak.
Masalah ini boleh berlaku kepada kanak-kanak dan orang dewasa. Namun, ia lebih kerap berlaku dalam kalangan kanak-kanak kerana mereka lebih mudah terdedah kepada jangkitan di sekolah, taska atau kawasan yang sesak.
Fungsi Tonsil
Tonsil berfungsi seperti “pengawal” di bahagian tekak. Ia membantu menyaring kuman yang masuk melalui makanan, minuman atau udara yang disedut.
Apabila kuman dikesan, sistem imun badan akan bertindak balas. Sel darah putih berkumpul di kawasan tekak untuk melawan jangkitan. Proses inilah yang boleh menyebabkan tonsil menjadi bengkak, merah dan sakit.
Maksud mudah: Tonsil bengkak biasanya berlaku kerana sistem imun sedang melawan jangkitan di kawasan tekak.
Simptom Tonsil Bengkak
Antara simptom tonsil bengkak yang boleh berlaku termasuk:
Tekak terasa sakit, pedih atau tidak selesa.
Sakit ketika menelan
Pesakit sukar menelan makanan, minuman atau air liur.
Suhu badan meningkat akibat tindak balas jangkitan.
Tompok putih pada tonsil
Boleh berlaku dalam jangkitan bakteria atau jangkitan tertentu yang lebih kuat.
Mulut berbau
Jangkitan dan keradangan tekak boleh menyebabkan nafas berbau.
Kelenjar limfa di bawah rahang atau leher boleh menjadi bengkak dan sakit.
Simptom pada bayi atau kanak-kanak kecil
- ›Kurang selera makan atau tidak mahu makan.
- ›Mood tidak baik, meragam atau kerap menangis.
- ›Demam tinggi.
- ›Air liur meleleh kerana sakit untuk menelan.
Individu Berisiko
Beberapa keadaan boleh menyebabkan seseorang lebih mudah mengalami tonsil bengkak:
Lebih mudah terdedah kepada jangkitan di sekolah atau taska.
Kuman lebih mudah merebak di sekolah, pusat jagaan atau tempat ramai orang.
Jangkitan boleh merebak melalui batuk, bersin atau sentuhan rapat.
Punca Tonsil Bengkak
Punca utama tonsil bengkak ialah jangkitan kuman, sama ada virus atau bakteria. Kebanyakan kes sakit tekak dan tonsilitis disebabkan jangkitan virus, manakala sebahagian kecil berpunca daripada bakteria.
1. Jangkitan virus
Antara virus yang boleh menyebabkan tonsil bengkak:
- •Adenovirus
- •Epstein-Barr virus
- •Cytomegalovirus
- •Virus measles
- •Herpes simplex virus
2. Jangkitan bakteria
Bakteria yang penting ialah Streptococcus pyogenes atau Group A Streptococcus. Jangkitan ini boleh menyebabkan demam tinggi, sakit tekak kuat, kelenjar leher bengkak dan tompok putih pada tonsil.
- •Streptococcus pyogenes
- •Corynebacterium diphtheriae
- •Mycoplasma pneumoniae
- •Neisseria gonorrhoeae
Penyakit Lain yang Mempunyai Simptom Hampir Sama
Beberapa penyakit lain boleh menyebabkan sakit tekak, sukar menelan atau bengkak pada kawasan tekak. Pemeriksaan doktor penting untuk membezakan puncanya.
Bilakah Pesakit Perlu Pergi ke Klinik?
Pesakit perlu mendapatkan pemeriksaan doktor jika mengalami tanda berikut:
- ! Kurang makan atau kurang minum.
- ! Sesak nafas atau sukar bernafas.
- ! Demam tidak baik selepas 3 hari.
- ! Demam tinggi atau menggigil.
- ! Muntah, cirit-birit atau tanda dehidrasi.
- ! Pesakit kelihatan terlalu letih, mengantuk atau tidak bermaya.
Ujian dan Diagnosis
Diagnosis tonsilitis biasanya dibuat melalui pemeriksaan tekak, tonsil, suhu badan dan kelenjar leher. Doktor juga akan menilai sama ada jangkitan lebih cenderung kepada virus atau bakteria.
1. Pemeriksaan tekak
Doktor akan melihat sama ada tonsil merah, bengkak, mempunyai tompok putih atau terdapat nanah.
2. Pemeriksaan kelenjar leher
Kelenjar limfa di bahagian leher atau bawah rahang boleh menjadi bengkak apabila badan sedang melawan jangkitan.
3. Ujian swab tekak
Jika doktor mengesyaki jangkitan bakteria seperti Group A Streptococcus, swab tekak boleh dilakukan untuk membantu menentukan keperluan antibiotik.
Rawatan Tonsil Bengkak
Rawatan tonsil bengkak bergantung kepada punca, tahap keterukan simptom dan sama ada jangkitan disebabkan virus atau bakteria.
1. Rawatan di rumah
- •Berehat secukupnya.
- •Minum air dengan cukup.
- •Gunakan pelembap udara jika udara terlalu kering.
- •Kumur air garam suam jika sesuai dan pesakit sudah cukup besar untuk berkumur dengan selamat.
- •Ubat demam atau tahan sakit boleh digunakan mengikut dos yang sesuai.
2. Antibiotik
Antibiotik hanya diperlukan jika doktor mengesyaki atau mengesahkan jangkitan bakteria. Kebanyakan kes tonsilitis akibat virus tidak memerlukan antibiotik.
Antara tanda yang boleh mencadangkan jangkitan bakteria ialah demam tinggi, tompok putih/nanah pada tonsil, kelenjar leher bengkak dan sakit tekak yang kuat tanpa simptom selsema yang jelas.
3. Pembedahan buang tonsil
Pembedahan membuang tonsil atau tonsillectomy boleh dipertimbangkan jika tonsilitis berlaku terlalu kerap, mengganggu pernafasan, menyebabkan susah menelan atau menyebabkan komplikasi seperti nanah sekitar tonsil.
- •7 kali dalam setahun.
- •5 kali setahun selama 2 tahun berturut-turut.
- •3 kali setahun selama 3 tahun berturut-turut.
Tidak pasti simptom anda berkaitan apa?
Anda boleh semak simptom lain yang berkaitan untuk memahami kemungkinan punca dengan lebih mudah.
Periksa Simptom Anda Di SiniMasalah Mulut dan Tekak yang Berkaitan
Soalan Lazim (FAQ)
Apakah itu tonsil bengkak?
Tonsil bengkak atau tonsilitis ialah keradangan pada tonsil akibat jangkitan virus atau bakteria.
Apakah simptom tonsil bengkak?
Simptom termasuk sakit tekak, sakit ketika menelan, demam, tonsil merah atau bengkak, tompok putih pada tonsil, mulut berbau dan kelenjar leher bengkak.
Adakah tonsil bengkak perlukan antibiotik?
Tidak semestinya. Antibiotik hanya diperlukan jika doktor mengesyaki atau mengesahkan jangkitan bakteria. Jika berpunca daripada virus, rawatan biasanya bertujuan mengurangkan simptom.
Bila perlu ke klinik untuk tonsil bengkak?
Pesakit perlu ke klinik jika kurang makan/minum, sesak nafas, demam tidak baik selepas 3 hari, demam tinggi, muntah, cirit-birit atau kelihatan terlalu lemah.
Bilakah tonsil perlu dibuang?
Pembedahan buang tonsil boleh dipertimbangkan jika tonsilitis terlalu kerap berulang, mengganggu pernafasan, menyebabkan susah menelan atau menyebabkan komplikasi seperti nanah sekitar tonsil.
Rujukan
- NHS. Tonsillitis.
- Mayo Clinic. Tonsillitis: Symptoms and causes.
- Mayo Clinic. Tonsillitis: Diagnosis and treatment.
- CDC. Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis.
- Stelter K. Tonsillitis and sore throat in children. GMS Curr Top Otorhinolaryngol Head Neck Surg. 2014;13:Doc07.
- Shulman ST, et al. Clinical practice guideline for the diagnosis and management of group A streptococcal pharyngitis. Clin Infect Dis. 2012;55(10):e86-e102.
- Herzon FS. Peritonsillar abscess: incidence, current management practices, and a proposal for treatment guidelines. Laryngoscope. 1995;105(8 Pt 3 Suppl 74):1-17.
Nota: Artikel ini bertujuan untuk pendidikan kesihatan sahaja dan bukan pengganti nasihat perubatan profesional. Sila rujuk doktor untuk diagnosis dan rawatan yang tepat.
